Sudan’ın tam ortasında, Kordofan adlı torağı kurak ama ruhu yeşil bir köyde bir anne, bir bebek dünyaya getirdi. Köy halkı bebeğin sessizliği karşısında oldukça şaşkındı, zira neredeyse hiç ağlamıyordu. Annesi komşularına şakayla karışık şöyle demişti: “Oğlum ağlamıyor ama göğe bakarak hep iç geçiriyor. Bu çocuk ya peygamber olacak ya da ozan.”
Abdel Gadir Salim büyüdü, ozan oldu.
Çocuk yaşta, tıpkı diğerleri gibi konuşmayı yeni sökmüştü ki, sırtına sorumluluk yüklendi. Babasıyla birlikte çöllerde deve güttü. Okula başlayınca, tenekeden yaptığı udla kendi kendine şarkılar söylemeye başladı.
Ancak Müslüman bir ailede ve geçmişi sömürgeyle yoğrulmuş bir toplumda müzikle ilgilenmek hoş karşılanmazdı. Bir gün köyün imamı ona şu öğütte bulundu:
“Bu sesin ya fitne olur ya da hatırlatma. Allah sana hangisini yazdıysa, sen de ona göre söyle.”
Salim, o günden sonra müziği yalnızca eğlence olarak değil, bir uyarı ve dua biçimi olarak görmeye başladı.
Gençliğe adım attığında ailesinin ondan beklentisi açıktı: Ya imam olacaktı ya da öğretmen. Fakat onun kalbi, notaların izinden gitmek istiyordu. Ne var ki o dönemde Sudan’da müzik yapmak hem gereksiz hem de garip görülüyordu.
1960’larda başkent Hartum’a gitti ve Müzik ve Drama Enstitüsü’ne kaydoldu. Geleneksel müzik üzerine eğitim aldı. Gündüzleri öğrencilere ud dersi veriyor, geceleri ise kahvehanelerde ud çalıyordu. Cebinde parası kalmadığı bir gün şarkı söyleyerek taksi şoförlerinden para topladı. Bu sırada söylediği “Bassama” adlı şarkı, Sudan radyolarında çalınan ilk şarkısı oldu.
Müziğe duyduğu tutku yüzünden ailesi ona önce darıldı, sonra susmayı tercih etti. Babası bir gün köy kahvesinde, yarı şaka yarı sitemle şöyle dedi:
“Oğlum şarkı söylüyor, ama Allah’tan hâlâ abdestini bozmuyor.”
1980’lerde ünü Hartum’u aştı, komşu ülkelere kadar yayıldı. Fakat aynı dönemde Sudan’a hâkim olan yönetim, Batı etkilerini silmek amacıyla müziği kamusal alandan uzaklaştırmaya çalışıyordu. Abdel Gadir Salim’in radyo programları da iptal edildi, sahneye çıkması kısıtlandı. Ömer el-Beşir liderliğinde iktidara gelen iktidarla doğrudan bir çatışma içine girmedi. Araları hiçbir zaman sıcak olmadı ama uzlaşmaz bir düşmanlık da kurmadı; daha çok kendi alanında kalmaya, hem müziğini hem de inancını yaşamaya devam etti.
Onun en dikkat çeken yönlerinden biri, her konserinden önce dinleyiciyle birlikte dua etmesiydi. “Kulak bir emanettir” derdi.
İslam’ı yalnızca ritüellere indirgemeyen, onu bir yaşam biçimi ve ahlaki sistem olarak benimseyen Salim, müziğin kalpten gelen seslerle Allah’a yaklaşmanın bir yolu olduğuna inandı.
“Müzik, nefsin eğlenmesi değil; kalbin huzura erişmesidir” derdi sık sık.
Şarkı aralarında dinleyicilerine dua eder, kalplerin arınması için niyazda bulunurdu. Namazını aksatmayan, inancını hayatının merkezine yerleştirmiş biriydi. Müziği onun için sadece eğlence değil, aynı zamanda bir ibadet ve ruhi bir deneyimdi.
Zamanla, sağlık sorunları ve müzik piyasasının yozlaşması nedeniyle geri planda kaldı. Sudan’daki kargaşaya rağmen, ülkesini de terk etmedi.
Bir belgeselde şöyle demişti:
“Ben bu toprağın müziğiyim, başka bir yerde susarım.”
Abdel Gadir Salim aynı zamanda bir eğitimci, öğretmen ve müdürdü. 1980’lerden 2000’lere kadar Çad’da, bir Sudan okulunda müdürlük yaptı.
Bugün hâlâ hayatta, ancak artık daha çok dinleyerek yaşıyor. Sudanlı genç müzisyenler onun ezgilerini çalıyor, sesini taklit ediyor; ama kimse yerini dolduramıyor. Çünkü onun sesi yalnızca notalardan değil, sabırdan, duadan ve inançtan örülmüştü.
1946 doğumlu olan Salim, hâlen Hartum’da yaşamaktadır. Ve hâlâ, Sudan’ın kültürel hafızasını sesiyle diri tutmaktadır.
Dinlemek için tıklayınız:
https://www.youtube.com/watch?v=dLw4hRM0rbk&list=RDdLw4hRM0rbk&start_radio=1
https://www.youtube.com/watch?v=T7rkEklLUYo&list=PLEXCw6G6PA1RlvMVmWow-0CNi-65mCrMQ&index=1
https://www.youtube.com/watch?v=SFfzHYXtB5k
https://www.youtube.com/watch?v=zRov1u48V0Y&list=PLetv3SCC-r3ZPb-j-JJEkOWD1h3Xd1sIl&index=9
https://www.youtube.com/watch?v=aa7Xzettxzs&list=RDaa7Xzettxzs&start_radio=1
https://www.youtube.com/watch?v=n7IkqqxRVD8&list=PLEXCw6G6PA1RlvMVmWow-0CNi-65mCrMQ&index=8