Çöp, bir nesne olarak, hakkında düşünmemize pek izin vermez.
Belirgin iki anlamı ile geçici, silik ve önemsizlik damgasıyla damgalıdır.
“Saman inceliğinde sap veya dal ya da tahta parçası” olarak hayatın dışına çıkalı çok oldu. Sözlüklerin bu tanımlaması bile neredeyse çöpe atılacak hale geldi.
Çöple bağımız koptu. Oysa zamanı biraz geriye alsak, kırsala, doğaya yaklaşmayı denesek çöple sıkı bağımızı hemen hatırlayacağız. Hatta çöpün elzem olduğu bir ihtiyaç skalası kendini hemen belirginleştirecek.
“Sap” olarak çöp hayattan çekildikçe, “işe yaramaz, atılması gereken şey” olarak çöp yanı başımıza yerleşiverdi. Çöplükle içe içe, yan yana yaşıyoruz artık. Mekânımız çöplüğün de mekânı oldu. Evlerde “işe yaramaz” şeylerden kurtulmak için bir kovaya, bu kovayı koymak için de özel bir mekân oluşturmaya mecburuz artık.
Çöp, “sap” oluşuyla kadim, “işe yaramaz” oluşuyla modern bir nesnedir. Çöpü işe yarar hale getirmek başlı başına bir iş ve maliyet sorunu haline geldi.
Yakmak için ihtiyaç duyduğumuz çöpten uzaklaşmak, bomba gibi patlayıp ölümlere yol açan, kokusu ve görüntüsü kirli bir yığına çıkardı yolumuzu.
Anlamın gökten yerlere inmesi, yere çakılması böyle bir şey olsa gerek.
*
Çöpün modern evrimi çöpçüler diye bir çalışan kitlesini de doğurdu. Şimdilerde çöpçüden çok çöp kamyonlarını görüyoruz.
Çöpçü tanıdıklarım vardı. Belediyeye kapağı atan kişilerdi bunlar.
Tuhaf, acıklı ve gülünesi hikâyeler bile kaldı bazılarından.
Birinin hikâyesi şöyle oldu mesela, Bu, Hacı’nın hikâyesidir: Akrabaları büyük bir elbirliği ile kadrolu bir göreve gelmesini sağlamak için uğraşmışlar, çalışmışlar ve sonunda çöpçü olarak belediyede işe sokmuşlar. İşe girdiği ilk günlerin birinde, elinde çöp süpürgesi ve çöp kovası, sokağı süpürmeyi yarılamışken, bir tanıdığının uzaklardan kendine yaklaşmakta olduğunu görmüş. Öyle utanmış ki çöpçü olduğunun görülmesinden, tası tarağı oracıkta bırakıp toz olmuş. Bir daha da dönmemiş işine. Böylece akrabaların onca çabası uçup gitmiş. Bu hikâye anlatıldığında tanıyanların içine bir tutam acıma eşliğinde bolca gülme duygusu dolardı. Hayatı pek uzun sürmedi ve genç yaşta öldü.
*
Hayatımın en güzel müjdelerinden birini bir çöpçü tanıdığımdan almıştım. Üniversite sınav sonuçlarının gazeteden öğrenildiği dönemde, sabahın köründe çarşıları temizlemeye giden Ali Enişte, bir gazete bulabilmek için erkenden kalkmış, gözlerini ovuşturarak gazete arayan beni Batıpark kavşağında, elinde bir gazete ve yüzünden gövdesine doğru yayılmış muhteşem bir sevinçle karşılamıştı: O gülüş, o sevinç hafızamda öylece kaldı.
*
Çöpçüleri severim.
Çöpü değil.
*
Gözümüzü çöpten sakınmaktan çok, çerin çöpün gözümüze perde olmadığı büyük atılışlara koşma vaktinin adamı olmak!
“Olmak” böyle bir şey olsa gerek.
*
İşte, eski bir fotoğraf:
Sınıfta, çöp kutusunun başında eğleşen bir ilkokul çocuğu.
Beyaz yaka, siyah önlük.
*
Çöple şiir ve şair arasında da ilginç bağlantılar vardır: Çoğu şiir, yazıldıktan kısa bir süre sonra çöp kutusunu boylayıverir.
Çöpten uzakta kalanlar= = = = şiirdir.
*
“Vasati 40 çöp” tabiri kibrit kutularının bu topluma bir armağanıdır. Bir kutuda “vasati 40 çöp” bulunur. Hâlâ öyledir. Vasati 40 çöp!
40 ile çöp arasındaki bağlantı, lütfen dikkat, modernin ayartıcılığına değil klasiğin ferahlığına sahiptir. 40 rakamı da çöp de, klasiğe, tarihe ve biraz abartarak söylersek hikmete ve hikemiyyeye dairdir
*
Modern zamanlarda hemen her nesne çöplüğün bir parçası olmak için var olmaktadır.
*
Sap olarak çöp mutlak anlamda çöplüğün bir parçasına dönüşmez. Bir nesne olarak doğanın bir parçası olmaya devam eder. Atıldığı an doğayla bütünleşiverir. Yemek artıklarının kurda kuşa yem olduğu günlerden çöp kutusuna bir dolgu malzemesi olduğu günlere gelmek bir kopuştur. İnsanın kendinden kopuşu!
*
Çöp kutularını kadınlar “doldurur”, erkekler “boşaltır”.
*
Salonlarda çöp kutusu olmaz. Yatak odalarında da olmaz. Diğer odalarda da olmaz.
Çöpün mekânı mutfaktır.
Bu durum, kimseye ilginç gelmemektedir.
*
Doğa, çöple doludur ama asla bir çöplüğe dönüşmez.
Dönüşmemiştir.
Dönüştürülmemiştir.
Dönüştürülememiştir.
Henüz.
*
Çöplüğün mucidi ve mimarı: modern insan.
*
Bir nesne olarak çöp, modernitenin zorbalığı, zorlayıcılığı ve vahşiliği ile çöplükleşmeye doğru evrilmiştir.
*
Doğa ile çöp arasındaki dostluk bitti.
*
19. yy. ve öncesi: çöp çağı
20. yy ve sonrası: çöplük çağı.
