Monna Rosa dünyaya geleli 70 küsur sene olmuş, nerdeyse bir ömür. Monna Rosa hiç solmadı, sevenleri ona gül gibi baktı ve hala tazeliğini koruyor. Şairin, “Söylenir dillerde bir Mecnun u Leyla her zaman” dediği gibi, belki de gülistana doğru yürüyor.

Üstad Sezai Karakoç’u ilk tanımam 2006 yılında hediye edilen Monna Rosa adlı şiir kitabı ile oldu. 1952’de şair henüz 19 yaşında iken yazdığı bu şiir, daktiloda yazılarak çoğaltılmış ve elden ele dolaşmış. “Kadın kendi başına ne gül goncasıdır ne de diken. Koklamasını bilirsen gül, tutmasını bilmezsen diken” demiş Refik Halid. Sezai Karakoç da Monna Roza ile bir gül goncasını el üstünde gezdiriyor. Ona göre modern bir Leyla Mecnun denemesiydi bu şiir.

Kitap tavsiye eden dostlarımız, aynı zamanda okuduğun kitaptan çok hoşuna giden yerleri not al, beğendiğin şiirleri beyitleri güzel bir deftere en güzel yazınla yaz, demişlerdi. Sonra bunları tekrar ede ede ezberliyordunuz. Monna Rosa’da o zamanlar dikkatimi cezbeden şu kıtayı ezberlemişim ki, hâlâ hafızamdadır:

Ellerin, ellerin ve parmakların

Bir nar çiçeğini eziyor gibi..

Ellerinden belli olur bir kadın

Denizin dibinde geziyor gibi

Ellerin, ellerin ve parmakların

Ellerinden nasıl belli olurdu bir kadın. Bir hikâyede rastlamıştım, ‘Güneşi Tutabilen Kadınlar’ da varmış. Yoğurdu “Fatma anamızın eliyle” diyerek mayalayan kadınlar da var. Ki o el, hani mayamızda var dediğimiz nice başka şeylerin de mayasına teşne olmuş değerlerimize götürür bizi. Hâkeza yırtığı, söküğü diken, derleyen, toplayan, düzen veren, tamir eden, ihya eden kadın eline kadın eli değmiş diyoruz. Çocuğun sızlayan yerini dualarla, şefkatle okşayarak iyileştiren anne eli. Hamur yoğuran eller, eli öpülesi anneler de var.

Bir nar çiçeğini eziyormuş gibi diyor şair. O eller bir nar çiçeğini nasıl ezerdi. Ve o eller denizin dibinde nasıl gezerdi. Belki onun el hareketleri öyle etkiliyordu ki, nar çiçeği şairin kalbidir belki de. O ellerin hareketi ile kalbinin ezildiğini hissediyordur. “Çatlar yüreğim bir nar gibi o sırrı anar da” diyor başka bir şiirinde. Galiba bunu tam olarak hiçbir zaman bilemeyeceğiz.

Bir nar çiçeği efsanesi okumuştum. Efsaneye göre genç bir şah, genç ve güzel Anarkali isimli bir rakkaseye âşık olur. Onunla evlenmek ister ancak Salim Şah’ın babası Akbar Han buna karşı çıkar. Halktan bir kızla hele de bir rakkase ile evlenmesi mümkün değildir. Bu yüzden görüşmeleri yasaklanır. Ancak onların aşkları büyüdükçe büyür ve civar hanlıklara da yayılır. Kızı kentin ortasında dört tarafı duvar bir eve hapsederler. Halk etrafında toplanır ancak ne kadar bekleseler de kızın oradan çıkma ihtimali yoktur. Mevsimler geçer bahar gelir. Kızın girdiği kapının üzerindeki taşların arasında bir dal yeşerir. Günden güne tomurcuk, filizler ortaya çıkar. Bir gecede bütün nar çiçekleri ortaya çıkmıştır. Oradan mevsimler boyu hiç ayrılmayan Salim Şah bu çiçeklerin ihtişamına dayanamamış, oracıkta can vererek maşukuna kavuşmuştur. 

Turan Karataş Hoca, Doğunun Yedinci Oğlu Sezai Karakoç kitabında bu kıt’ayı şu cümle ile ifade ediyor, “Bu sevgilinin elleri bile, şimdiye kadar anlatılagelen ‘maşuka’nın ellerinden farklı bir şekilde dile getirilir”.

Şair Karakoç’un “Ulur aya karşı kirli çakallar” mısrası da dikkatimi çekmişti. Hakikat erlerini, iyi, doğru, güzel işler yapanları çekemeyenler onları taşlar, tahkir eder ve her türlü kötülüğü düşünürler. Nadanlara kısa bir cevaptır belki de bu mısra.

Mustafa Kirenci, üstad Sezai Karakoç’a dair yazılanları “Sabah Yıldızı” adlı kitapta derlemiş. Büyüyenay Yayınları tarafından yayınlanmış. Biz de Monna Rosa ile ilgili yazılanların bir kısmını aşağıya naklettik.

“Bu şiirde [Monna Rosa] edebiyat bölümü akademisyenlerinin ve öğrencilerinin dikkat etmesi gereken özel bir yön vardır: Şiirin dili ve tekniği. Şair burada ortak insanlık macerasını verir gibi herkese sıcak gelebilen bir dil yakalamıştır. Bu dil, şiire o kadar ünsiyeti olmayanları bile kavrayacak güçtedir. Teknik olarak arındırılmış bir hali vardır. Zorlamalar yoktur. İlhamın o tatlı akıcılığı her yanını sarmıştır.

Ayrıca 1952’de yazılmış gibi değildir. Sanki zaman dışı bir boyutta yazılmıştır. Sözcüklerin, ifadelerin eskimesi gibi şeylerle işi yoktur”.

Kemal Kahraman, Yeni Şafak Gaz., 30 Ağustos 1998.

“[Monna Rosa ile] ilk kez şiire çok sesli bir boyut katan, derinlik taşıyan sözcükler giriyor. Daha ilk şiirleriyle modern şiirin merkezindedir…

Saf aşkın en güzel örneklerinden biridir ‘Monna Rosa’. Hayata iliş- kindir. Metafizik kaygılar henüz dinsel bir şiire evrilmemiştir… Sezai Karakoç’un imgeleminden fışkıran görüntüler rahat bir söyleyişle şiire dönüşür… Tutkulu bir yüreğin çığlıkları olarak da okunabilir Monna Rosa… Monna Rosa’da dikkati çeken bir nokta; özne hem şairin kendisi (öteki ben), hem de öteki, yani sevgili olabilmektedir…

Sezai Karakoç’un şiiri bilinçli bir bağlanma[dır]… Bu bakımdan, şiiri ile düşünceleri arasında bir uyum vardır. Şiirinin boyutu tinsel/düşünsel yönde gelişip geldi bugüne. ‘Monna Rosa’ bu şiirin başlangıcıdır.

Göndermeleri ve anıştırmalarıyla çokgen bir şiirdir. Uyu da turnalar gir- sin rüyana’ gibi güzel dizelerle örülmüştür… Monna Rosa, anlam katmanları ile bir yelpaze gibi açılan bir aşk şiiri. “Bir insanı al çöz çöz çocuk olsun” der ya Sezai Karakoç Köpük’te, o çocuğun tutkulu aşkıdır Monna Rosa. Hayata ve aşka sürekli ilmekler atarak bugüne geldi, her dem taze”.

Ahmet Ada, Virgül Dergisi, S: 16, Şubat 1999.

“Allah arayışı, aşk, Sezai Karakoç’un eserlerini yorumlamak için anahtar kelimelerdir…

Sezai Karakoç mutasavvıfların aşk anlayışını yeniden inşa etmeye çalışıyor modern şiirde. Mona Rosa şiiri de bunun çok güzel bir örneğidir…

Bir aşk şiiri duygusal bir ilişkinin gerçekçi bir tanımlaması değildir. O ilişkinin sanatsal bir yeniden yaratımıdır. Gerçek ilişkiden bağım- sız olarak değerlendirilmeli. Sezai Karakoç Mona Rosa’yı yeni bir Leyla ile Mecnun olarak değerlendiriyor. Bu çok önemli bir söz, çünkü şiiri nasıl yorumlamak, nasıl değerlendirmek gerektiğini gösteriyor bize. Aslında Mona Rosa’yı modern bir mesnevi olarak okuyabiliriz”.

Laurent Mignon, Hece Dergisi (Röportaj), S: 89, Mayıs 2004.

“Üstad, Mona Roza’yı bu kadar çok sevdiği için mi bizlere bağışlamıştır? Tıpkı ayetteki “ebrar” gibi; sevdiğinden vermiştir. Uzun, upuzun yıllar, önce saman kağıtların üzerine solgun kurşun kalemlerle, ardından ispirto kokan mor renkli teksirlerde ve sonrasında uzun kuyruklarda bütün bir öğlen teneffüsünü bekleyerek geçirdiğiniz fotokopi kuyruklarında, elden ele çoğaltılarak yayılan, başka hangi şiir biliyorsunuz siz?

Söylenmemiş, söylenememiş, boğazda bir yumru gibi kalakalmış bu tün sözler için çoğaltılırdı Mona Roza….

Mona Roza, devrime ve davaya inananların zarfı hiç açılmadık mektubudur. O, binbir dua ve umutla Nil Nehri’ne salıverilen içi Musa dolu sandıktır. Meleğin İsmail bebeğe çölde Zemzem’i öğretirken kanadıyla vurduğu yerdedir… O meleğin kanadından kopan tüyün adıdır. Mona Roza, aşkın hapishanelerinden henüz çıkamamış Yusuf’un masalıdır…”

Sibel Eraslan, Gerçek Hayat Der., S: 2007-03, 19 Ocak 2007.

“[Monna Rosa]… dilden dile dolaşarak ya da elle yazılmış nüshalarıyla okunarak bir gizemi ve ulaşılamazı paylaşmanın kıvancını yaşatır okuyucuya, hem de Karakoç şiirinin enginlerine açılmada en azından bir kesim okuyucu için bir maniaya dönüşebilir. Bu şiirle Karakoç, bir kuşağın kadın algısını etkilemiştir denilebilir…

Her halükârda Monna Rosa’nın Türkiye’de yitirilmiş bir uygarlığa ait değerler manzumesini teşkil eden bir temsili olduğunu kabul etmek gerek. Şiirin matbaada basılmamış olması, bazen ezberle, bazen de elle yazılan kopyalarla kitlelere ulaşması, temsil kapasitesi açısından hiç de yabana atılacak bir gösterge sayılmamalıdır. Yine de Monna Rosa’nın bu etkisinin, şairinin şiirindeki coşkulu akışı görmeyi engelleyen bir rolü olduğu şeklindeki kanaatimin altını çizmeliyim…”

Cihan Aktaş, Şair ve Düşünür Sezai Karakoç Semp Kit., 2008

“Sezai Karakoç’un Mona Roza[sında] o gerçekten muhteşem şiirde ‘yağmur, bir teferruattır. O şiir, büyülü estetiğini, bir mozayik gibi işlemiş teferruatın müstesna uyumundan alır: ‘Ulur aya karşı kirli çakallar / Ürkek ürkek bakar tavşanlar dağa / Mona Roza bugün bende bir hâl var / Yağmur iğri iğri düşer toprağa. Şiirde yağmurun toprağa igri iğri’ düşmesi, ‘bugün bende bir hâl var’ dizesindeki ‘hâl’in nasıl bir hâl olduğunu da imâ eder. O şiirdeki bütün teferruatın epik bir işlevi vardır.

Bir de soru şu: Kimi şairlerde yağmurun ‘ince ince, kimilerinde çisil çisil’ yağıyor olmasının, tıpkı Karakoç’ta olduğu gibi iğri iğri” bir işlevi var mıdır?” 

Hilmi Yavuz, Zaman Gazetesi, 4 Mart 2015.

 

Üstad Sezai Karakoç gül üstüne gül koklamadan göçtü gitti bu dünyadan. “Uzatma dünya sürgünümü” diyordu. Cenaze günü İstanbul’da definden önce hafif sarsıntılı bir deprem vaki oldu. Toprak bağrına almak için sabırsızlanıyor muydu..

2021 Kasım’ında uğurladığımız üstada ve göçmüş sevdiklerine rahmet niyaz ediyoruz.

 

 

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir