Uzun zamandır Afrika’yla ilgileniyorum. Sömürülmüş 54 ülkesine rağmen Afrika, bana göre dünyanın en güzel kıtası. Bu kıtanın her bir ülkesi, içinde ruhu yormayan, insanı derinden saran bir musiki taşır. Afrika müziği sadece ritim ve melodiden ibaret değildir; aynı zamanda bir hafıza, bir dua, bir direniş ve bir sevda biçimidir. Afrika’da aşk da sevgi de, güzellik de ses de bizim bildiklerimizden farklıdır.
“Afrika’da Sömürgecilik ve Eğitim” adlı üç ciltlik kitabı yazarken, her ülkenin müziğini dinler, mümkünse birer filmini izlerdim. Bu süreçte fark ettiğim şey, Afrika musikisinde her şeyin dozunda olmasıydı: ne dram ne ritim ne de eğlence fazlasıyla ön plandadır. Her şey bir denge, bir vakar üzerinedir. Afrika’da musiki bile ağırbaşlıdır.
Bu kıtanın kuzeybatısında, Sahra’nın kenarındaki Mali’nin kalbinde, zamanın adeta durduğu bir köy olan Kanau’da, 1939 yılında bir çocuk dünyaya geldi. Yalnızca telleri değil, tarihin ve insanın içini titretecek bir sesi de uyandıracaktı. Adı: Ali Farka Touré.
Asıl adı Ali Ibrahim Touré’ydi. Ancak, annesinin on çocuğundan hayatta kalan ilk çocuk olduğu için, Songhai halkının geleneği gereği ona Songhai dilinde “eşek” anlamına gelen “Farka” lakabı verildi. Bu gelenekte, daha önce çocuk kaybı yaşamış aileler yeni doğan bebeklerine, kötü ruhları uzaklaştıracağına inanılan alışılmadık adlar koyarlardı. Her ne kadar “Farka” kelimesi doğrudan “eşek” anlamına gelse de, bu hayvanın güç, sabır ve kararlılığını simgeleyen anlamı, lakabın ardında yatan derinliği gösterir.
Songhai halkı, İslam’a bağlılığıyla bilinir. Ali Farka Touré, müziğin kültürün ayrılmaz bir parçası olduğu kırsal bir ortamda, griotların (sözlü tarih anlatıcıları) arasında büyür. Ailesi başta onun müzik tutkusuna karşı çıkar, hatta engel olmaya çalışır. Ancak Ali kararlıdır. Çocukken teneke kutudan tek telli bir enstrüman yaparak seslerle deneyler yapmaya başlar. 1950’lerde Gine’de ulusal bir bale gösterisini izledikten sonra gitar çalmaya karar verir. 1960’larda yurt dışına çıkar; Bulgaristan’daki bir kültürel değişim programında Mali’yi temsil eder ve burada ilk gitarını satın alır.
Ali Farka Touré, geleneksel Mali müziğini blues ile harmanlayarak “çöl blues’u” olarak anılan bir tarz geliştirir. Bu tarz, onun uluslararası arenada tanınmasını sağlar. 1990’larda Amerikalı müzisyen Ry Cooder ile birlikte çıkardığı Talking Timbuktu albümü büyük ses getirir ve ona Grammy Ödülü kazandırır. Böylece hem dünya çapında geniş bir dinleyici kitlesine ulaşır hem de Afrika müziğini uluslararası sahneye taşır.
Hiçbir zaman formal bir eğitim almayan, hayatı boyunca terzilik, şoförlük ama en çok da çiftçilik yapan Ali Farka Touré, tüm başarısına rağmen köklerinden kopmaz. Avrupa başkentlerinin cazibesine kapılmadan köyüne döner. “Kimliğimde sanatçı yazıyor ama ben aslında bir çiftçiyim” sözü, onun hayat felsefesini yansıtır. Şöhretine rağmen doğduğu yere hizmet etmek için geri döner, köyünün belediye başkanı olur. Müzisyenliğinin yanı sıra, altyapı çalışmalarıyla köyünün kalkınmasına öncülük eder. Servetini, memleketi Niafunké’nin koşullarını iyileştirmek için kullanır. Hatta köyünün adını taşıyan harika bir albüm bile yapar.
Oğlu Vieux Farka Touré de tıpkı babası gibi geleneksel Mali müziğini rock, caz ve blues etkileriyle harmanlayan başarılı bir gitarist, şarkıcı ve söz yazarıdır.
Ali Farka Touré, kemik kanseriyle verdiği mücadeleyi 6 Mart 2006’da Mali’nin Bamako kentinde kaybeder. Allah rahmet eylesin.
Ali Farka Touré’nin en sevilen beş şarkısı ve bir albümü:
- “Ai do” https://www.youtube.com/watch?v=WdXBfkj-CBQ
- Allah uya https://www.youtube.com/watch?v=5CrwLL8f3DA&list=PLetv3SCC-r3ZOsSdDkh1OIV84I_erlPyZ&index=2
- “Diaraby Nene” https://www.youtube.com/watch?v=NyRLXfyMF-Y
- “Heygana” https://www.youtube.com/watch?v=OgNFwXC4I6M&list=PLetv3SCC-r3aIIYw89HKH8-1vngYpgYf3
- “Boyrei” https://www.youtube.com/watch?v=lF86n8rOQ5M&list=PLetv3SCC-r3aIIYw89HKH8-1vngYpgYf3&index=8
- “Amandrai” https://www.youtube.com/watch?v=BkNKiBJPj2c&list=PLNPGM2D7aODf9KXe_ZOdCPXM2XZTp7jIh&index=5
Birçok şarkısı buradan dinlenebilir:
https://www.youtube.com/watch?v=Egk9p2x-v5o&list=PLNPGM2D7aODf9KXe_ZOdCPXM2XZTp7jIh

Vesile oldun dinledik iyi geldi