Pandemi günlerinin mental olarak herkesi az veya çok göçerttiği aylardan birinde çıkageldi Tunay Özer’in dördüncü şiir kitabı Odalar ve Perdeler. Çıra Yayınları “şiir dizisi”nden çıkan, ilk baskısı Şubat 2021 tarihli kitap, toplamda 120 sayfa. Kitapta Özer’in 48 şiiri yer alıyor. Toplamda üç bölüm olan kitabın her bölümünde on altı şiir var. Bursalı olmaktan mütevellit bu “on altı”lı gruplandırışı ayrı bir sevdim. Şairin sosyal medyadaki verdiği bilgilerden hareketle şair bu şiirlere iki yıl kadar çalışmış. Tunay Özer’in şiirleri okunduğu vakit bu mesainin ciddiyeti mısralar boyunca çok net bir şekilde göze çarpıyor.
Tunay Özer’in bu kitabındaki şiirlerinden hareketle üç şeyi rahatlıkla gördüğümü ve hissettiğimi söyleyebilirim. Bunlar; mazi, hüzün ve hatırlayış. Özer’in bu kitabını bu üç durum etrafında tahlile tabi tutmak hiç de zor olmaz diye düşünüyorum. Satırlar arasından bu üç durum etrafında dolaşan nice his, hayâl ve düşünce bulup çıkarmak zor olmayacaktır. Elbette bunlar hakkında söylenebilecek şeyleri az veya çok söylemeye çalışacağız ama öncesinde belirtmemiz gereken başka noktalar var.
İlk olarak Tunay Özer’in okurla kurduğu o muazzam bağ. Bu, hem şiiri ile okuru arasında hem de şiir olarak doğrudan okuyucusuna görünebiliyor. İlk bölümde yer alan “Okuyucuya Mektup” şiirinde okuyucusu ile şairin kurduğu o ilgi görülmeye değer: “ey, tanımadığım / şiir dosttu / bir çocuk oyuna dalar / ya da / yaşlı bir adama gülümser gibi / hafif ve aydınlık / bir selam / niyetine / bu yazdıklarım / ve anlamanı umduğum / sustuklarım / yürekten kopan /yalınkat bir esinle” der şair. Görülür ki yürekten koptuğu gibi temiz ve içte neyse dışta da o olan bir şeffaflıkla karşılar okuyucuyu yazdıkları. Şairin yazdıkları aslında sustuklarını anlatmak içindir de biraz. Bunu da aynı şeffaflıkla söyler şair. Şiirin anlatamamaktan doğduğu hakikatine çeker biraz okuyucuyu.
Belirtmek istediğim o ikinci nokta ise şairin güncele olan alakası ile ilgili. Kitabın ikinci bölümünde yer alan “Korona Günleri: Mask ve Hüzün” şiiri bunun bir somut delili. Bu şiirin başlığı, kitabın kapağı ve kitabın yayınlandığı tarih bizi kendi pandemi şartlarımıza ne de sıkı sıkıya bağlıyor. Şiirin başında tarih belirtiyor şair ve 2020 yılında olduğumuzu dile getiriyor. Sonra baharı dört gözle bekleyen bir topluluk ironik bir biçimde sokakları arşınlayan dev(virüs)den korkarcasına içlere, içerlere çekiliyor. Umut birden hüzne dönüşüyor. Baharın teğet geçtiği hakikatine eriliyor. Şiirin sonuna doğru kendi sırrı ile yüzleşen insanlar evlerinde belirginliğini arttırıyor ve çocuklar istisna tutularak rahatı kucaklayanlar olarak görülüyor. Maske ise çağın bir kurtuluş nesnesi olarak şiirde yerini buluyor. Sonra okuyucu kendi sırrı ile yüzleşmiş bir haldeyken bu pandemi şartlarının yaşandığı bahar günlerinde kitabın kapağındaki odalardan perdeleri aralayarak teğet geçen baharı görüyor.
Mazi, Özer’in kitabındaki ilk durak… Geçmiş veya mazi şiirde hüzün ve hatırlayış ile birlikte yer alır. Aslında Özer’in bu şiirlerinde mazi, hüzün ve hatırlayış durağından önceki ilk durak olup ilkinden diğer ikisine o kapı ile geçilir. Geçmiş, aslında hatıralar veya anılar olarak somut bir yer eder mısralarda. Orada şairin gençliği de vardır. Şair, “Kekemeler İçin Şiir”de özür diler o gençliğinden. Tutuk ve karanlık benliği dolayısıyla diler bu özrü. O benliktir belki şairi şair yapan. Şair, geçmişe takılı kalandır bir yerde. Sanki zamanın akıp gidiyor oluşuna kızgın ve kırgındır. Çünkü oralarda bir yerlerde kalmıştır bazen seven ve sevilen. Bazen en güzel dost… “Hüzünlü Bir Alegori” şiirinde bir “milat” bekler şair. O milat onu bir bulsa ve dokunsa ruhuna, o ruh, uçup gidecektir “sıkıştığı anılar defterinden”. “Siyah Zambaklar Ülkesinde” adlı şiir ise baştanbaşa bir mazidir. İlk dizesinden itibaren şairin geçmişinin mekânları ve anları okunur. Şair orada kendine benzeyen birini aramaktadır.
Mazi ve hüzün duraklarının en belirginleştiği şiirlerden birisi ise “Geçmişe Takılıp Kalma Diyenlere” başlığını taşıyor. Şair, burada kendi gerçeğini görenlerden bahsediyor. Dostlarının ona; geçmişe çok bakıyorsun, demeleri ve şairin mazi gerçeği daha da somutlaşıyor şiirde. Mezun olunan bir okul imgesi maziyi daha da net veriyor. Herkes o okuldan mezun olup gitmiş. Sadece şairin kalakaldığı bir yer orası. İçinde hüzün duraklarına da kapı aralıyor. Tüm bu olanları şair hüzün ile birleştiriyor: “ve tüm bunlar / eski bir hüznün / kokusunu içeren / saydam bir kan gibi”. Burada şiirin kızıla dönük hüzün rengi kan kırmızısına dönüyor zihinlerde. Şiirin sonunda şairin dostlarının, şaire dair bir gerçeği dile getirişleri yeniden mısralarda akis buluyor.
Mazi, hüzün ve hatırlayış duraklarına “Müşfik Tolstoy” şiirindeki şu mısralar da somut delil oluyor: “bir zaman geliyor / insan hatıralarda yaşıyor yalnız / tersine yaşamak deniyor buna / geçtiğin yerlerden / tekrar geçmek”. İnsanlar için; aslında özel insanlar olan şairler için bu mısralarda dile getirilen hakikat, pek de su götürmüyor. Mazi hatıralarla ve hatırlayışlarla yaşanıyor. İnsan belli bir zaman sonra bu hatırlayışlarla yaşıyor. Yaşadığı bu anların her biri ise hüzün anları oluyor.
Hüzün durağının, şairin kalbi ile olan ilgisi ise şu mısralarla veriliyor “Esmer Dutlar” adlı şiirde: “kalbim suya düşen / bir mendil gibi / hüzün emdi / dolaştıkça terli sokakları”. Aynı şiirde yine mazi ve hatırlayış durakları şairin mısraları içinde ardı arkasına birbirini takip ediyor. Anılardan bir kara kedi atlıyor. Bu kara kedi şairin kara talihi veya kara yazgısı gibi terli sokaklardaki köşelerden birini dönüyor. Geçmiş günler o anda esmer dutlar gibi yere dökülüyor. Şiirin rengi kararıyor. Siyah bir bulutun şairin içinde eridiği oluyor. Mazideki o konuşulması gereken kimseyle; yağmur, ekmek ve sevda üstüne konuşuluyor şiirin sonuna doğru. Şiir boyunca okuyucu kara bulutların sıkıştırıp ruhu karartması ve yükünü bıraktıktan sonra yükselip insanı ferahlatması gibi bir duygunun içinde buluyor kendisini.
Mazi “Ay Sarayı Konukları” şiirinde umutsuz olunan, değiştirilemeyen, sadece takılıp kalınan, ölü ve geri gelmeyecek olan bir kavram olarak ağaç imgesi ile şöyle veriliyor: “geçmiş, esmer / dilsiz bir ağaçtır şimdi”
Tunay Özer’in Odalar ve Perdeler kitabının içindeki şiirlerin hemen hemen tamamında karşılaşılan “mazi, hüzün ve hatırlayış” kavramları bir yerde yazgı ile de problemli bir şaire kapılarını aralıyor. Hayatta her insan rolden role giriyor. Ama en zor rol de insanın galiba “kendi olduğu hal veya rol.” O role büründükçe insanın kendisinin her türlü marazi taraflarını görmesi ve kendi gerçeğine şahit olması daha da mümkün oluyor. Şair, “Gece Oyuncuları” adlı şiirde “tunay özer rolüne büründükçe de / onun ne kadar / bahtsız olduğunu anlıyorum” diyor. Şairin kendi gerçeğini gördüğünü gösteren mısralar olarak bu mısralar, yazgı kavramı etrafında okuyucuyu da düşünmeye sevk ediyor. Bütün bir mazi, hüzünlü hatırlayışlarla yazgı karşısında şairin elini kolunu bağlıyor.
Tunay Özer’in Odalar ve Perdeler adlı şiir kitabındaki şiirlere dair dikkatimizi çeken bir başka nokta da şairin yazma teknikleri ile ilgili olacaktır. Kitapta yer alan şiirlerin tamamı serbest yazılmış. Yalnızca kitabın sonunda yer alan “Ölmüş Bir Nar Ağacına Ağıt” adlı dört bölümlük şiir, “mensur şiir” olarak tabir edilen biçimde yazılmış. Bu dört bölümden her biri de ayrı başlıklar almış. Özer’in serbest yazdığı şiirlerde mısraların kümelenişi ve bazen bir dizenin bir şiir kümesi haline getirilişi ve bu kümelerin her birinin diğer kümelerle anlamsal ve şekilsel açıdan bir bütünlük oluşturması ustaca ve çalışılarak yapılmış olduğunu gösteriyor. Şair böylece kompozisyon bütünlüğünü mükemmel derecede sağlıyor. Şiirin kompozisyonunda çok büyük başarıya sevk ediyor şairi. Kitabın bölümlenişinden en küçük yapı birimine kadar bu başarı dikkatlerden kaçmıyor.
Odalar ve Perdeler kitabı; şairin Anne ve Babası’na ithaf ettiği bir eser. Eseri sonuna kadar okuyan bir okur olgunluk dönemini şiirde yaşayan bir şairin ağırbaşlılığını rahatlıkla hissediyor. Duru ve zorlayıcı olmayan bir Türkçenin ve şiir ikliminin içine davet ediyor Tunay Özer Odalar ve Perdeler kitabıyla tüm şiir sevenleri. Davete icabet etmekse okura kalmış vesselam.
